HARİTA BİLGİSİ (KARTOĞRAFYA)

HARİTA

Uyarı!

Yeryüzünün bir bölümünün kuş bakışı olarak çizilmesiyle elde edilen şekillerin harita özelliğini taşıyabilmesi için, çizimin belirli bir ölçek dahilinde yapılması gerekir.

KROKİ

  

Uyarı!

Dünya haritaları,  yer şekillerinin biçimini gerçeğe tam uygun olarak göstermez. Alan , açı, uzunluk bozulmaları meydana gelir. Sebebi: Küre şeklindeki bir yüzeyin düzleme aktarılmış olmasıdır. Haritalardaki bozulma Ekvator'dan Kutuplara doğru artar.

PROJEKSİYON YÖNTEMLERİ

Haritalardaki bozulmaları en aza indirebilmek için bazı yöntemler geliştirilmiştir. Bunlara projeksiyon ya da izdüşüm yöntemleri denir.

1.Silindir Projeksiyonu

Ekvator ve çevresini gerçek alanı ile haritaya yansır. Buna karşılık Kutuplara doğru bozulma artar. Alan bozulur ancak şekil korunur. Deniz ve hava ulaşımında kullanılır.

2.Düzlem Projeksiyonu

Dar sahalarda büyük ölçekli haritaların çiziminde kullanılır. Haritanın orta kısmı gerçeğe yakınken, kenarlara doğru bozulma artar. Bu yöntemde açılar korunurken, şekil ve alan bozulmaları olur.

3. Konik Projeksiyon

Orta enlemlerde yer alan bölgeleri gerçeğe daha yakın gösterir. Bu yöntemle çizilen haritalarda şekiller bozulur, ancak alanlar korunur.  

 

Uyarı!

Bir yerin gerçek yüzölçümü yükseklik ve çukurluklar dikkate alınarak hesaplanır. İzdüşüm yüz ölçümde ise her yer düzlük kabul edilir.

Bunun sonucu olarak bir yerin gerçek yüz ölçümü ile izdüşüm yüzölçümü arasında fark büyük ise o yer engebeli, fark az ise düzlüktür. Fark Doğu Anadolu Bölgesi’nde en fazla iken, Marmara Bölgesi’nde en azdır.

Harita Çiziminde Dikkat Edilecek Hususlar

HARİTA ÇEŞİTLERİ

A-Konularına Göre Haritalar

1.Genel Haritalar

Yaygın olarak kullanılan atlas ve duvar haritaları genel haritalardır. Başlıcaları;

a-Fiziki haritalar: Yer şekillerini gösteren haritalardır.  Sadece bu haritalardan yaralanarak; profil çıkarılabilir ve yükseltiler tespit edilebilir. 

 

b-Siyasi (idari) haritalar: Sınırları gösteren haritalardır.

c-Beşeri haritalar: Nüfusun dağılışı, ırk, dil, dinlere göre dağılışı gibi özellikleri gösteren haritalardır.

d-Ekonomi haritaları: Tarım, hayvancılık, ormancılık, sanayi, madencilik gibi özellikleri gösteren haritalardır.

2.Özel Haritalar

Konunun uzmanlarınca çizilen haritalardır. İklim (izoterm, izobar gibi) , turizm, deprem, toprak, karayolları ve bitki örtüsü haritaları özel haritalara örnektir.

Uyarı!

Bütün haritalardan faydalanarak;

B- Ölçeklerine Göre Haritalar

1-Büyük Ölçekli Haritalar

a-Planlar: Ölçeği 1/20.000 ‘den daha büyük  olan haritalardır. En ayrıntılı haritalardır.

b-Topoğrafya Haritaları: Ölçeği 1/20.000-1/200.000 arasında olan  haritalardır.Yer şekillerini en ayrıntılı gösteren haritalardır.

 

2-Orta Ölçekli Haritalar: Ölçeği 1/200.000-1/500.000 arasındaki haritalardır.

3-Küçük Ölçekli Haritalar: Ölçeği 1/500.000 ‘den daha küçük ölçekli haritalardır.

PLAN-HARİTA

Benzer özellikleri: Kuşbakışı olarak çizilme ve ölçekli olmalarıdır.

Farkları: Ayrıntıları gösterme gücü ve kullanım alanları farklıdır.

ÖLÇEKLER

1-Kesir Ölçek

2-Çizgi (grafik) Ölçek

1.KESİR ÖLÇEK

 Kesirlerle ifade edilen ölçeklerdir. Kesir ölçekte birim yazılmaz. Her zaman cm cinsindendir.

 

Örnek: Gerçekte 90 km olan Manisa-Soma arası haritada 6cm ile gösterilmiştir. Haritanın ölçeği nedir?

Örnek: 1/200.000 ölçekli haritada 16cm ile ölçülen bir uzunluk gerçekte kaç km’dir?

Örnek: Gerçekte 250 km  olan bir yol 1/1.250.000 ölçekli haritada kaç cm ile gösterilir?  

Uyarı!

Ölçek ne kadar değişirse değişsin; gerçek alan , gerçek uzunluk, enlem- boylam , yükselti vb   değişmez.

2- ÇİZGİ ( GRAFİK) ÖLÇEK

Çizgilerle ifade edilen ölçeklerdir. Bu ölçekte çentikler arasındaki uzaklık farkı birbirine eşittir.

 

Yukarıdaki çizgi ölçeğin boyu 5 cm dir. Kesir ölçek değeri nedir?

Cevap: 5 çentik olduğundan her çentik 1 cm dir. Bu sebeple

Harita üzerinde çizgi ölçek yardımıyla uzaklık hesaplamada ölçümü yapılacak yerlerin arası şekildeki gibi belirlenir. Daha sonra çizgi ölçekte sıfır başlangıcına konularak hesaplanır.



YER ŞEKİLLERİNİ GÖSTERME YÖNTEMLERİ

1.RENKLENDİRME YÖNTEMİ

Bu yöntemde yer şekilleri renklerle ifade edilir. Her renk belirli bir yüksekliği göstermek için kullanılır.

2.TARAMA YÖNTEMİ

Bu yöntemde, yükselti değerleri eğim yönünde çizilen farklı boydaki çizgilerle gösterilir. Çizgi grupları arasındaki halka şeklindeki boşluklar yükselti basamaklarını gösterir.

Çizgiler  eğimin fazla olduğu yerlerde kısa, kalın ve sık olur. Eğim az ise uzun, ince ve seyrek olur. Düz alanlar boş bırakılmaktadır.   

3. GÖLGELENDİRME YÖNTEMİ

Yeryüzü şekillerinin bir yönden eğik olarak ışık aldığı düşünülür. Buna göre ışık alan yerler açık, ışık almayan yerler  koyu renkte görünürler. Bu yöntemde yükselti basamakları bulunmadığından,  daha çok yardımcı bir yöntem olarak kullanılır. 

4.KABARTMA YÖNTEMİ

Maket türü haritalardır. Yer şekillerini en iyi gösteren haritalardır. Fakat yapılması ve taşınması zor olduğundan pek kullanışlı değildir. 

5.İZOHİPS YÖNTEMİ

İzobat: Eş derinlik (deniz ve göllerde kullanılır.)

 İZOHİPSLERİN ÖZELLİKLERİ

PROFİL ÇIKARMA

Profili çıkarılacak olan noktaların arasına bir doğru çizilir.

Bu doğrunun kestiği izohipslerin yükselti değerleri, alt kısma çizilecek yükselti ölçeği ile kesiştirilir.

Kesişen noktalar birleştirildiğinde profil çıkarılmış olur. 

Ergül                                         ALAMAN-  alaman20@gmail.com                                            0505 7910603